Venezia, Biblioteca Nazionale Marciana, gr. Z 620 (890)

Identificazione: Diller 1963; Vendruscolo 2020

Inventario Kibre [1641] Euripedes manchus Amonius de similibus et differentibus et Isiodus et alia quaedam. In papyro.


Lascaris (1490) Agapeti admonitio ad Iustinianum, Item de bisexto, Item Gregorius contra latinos, Item versus pro fide [l. P[i]sside], Moschionis praecepta, Item epistola Socratis ad Platonem. Item de divisione anni, de Herodio Amonis [l. herodio avicula] (Müller, 387).


Gian Carlo Grimani (1698) Homeri, Euripidis, Sophoclis, & Aeschyli codices (Montfaucon, 41) (?)


Annotazioni marginali di Francesco e di Ermolao Barbaro. Vi è corrispondenza tra i titoli rubricati che si leggono nei ff. 73r Ἀμμωνίου περὶ ὁμοίων καὶ διαφόρων λέξεων e 164r Ἡσιόδου ἔργα καὶ ἡμέραι e la voce dell’inventario, evidentemente riassuntiva e limitata ad alcune opere 'principali', ma che si preoccupa di segnalare lo stato del testo euripideo, che in effetti nel Marciano è mutilo all’inizio; anche il materiale corrisponde alla classe. Tutti i titoli annotati da Lascaris [con due necessari emendamenti all'edizione di Müller] trovano riscontro in opere contenute nella miscellanea; l’omissione di Euripide non ostacola l’identificazione: come segnalato da Diller, talvolta Lascaris si è limitato ad annotare 'interior items' dei codici visti παρ’ Ἑρμόλεῳ. Il codice, che presenta in apertura una tragedia di Euripide, potrebbe celarsi nella generica dicitura usata da Montfaucon ...Euripidis... codices per libri visti in casa di Gian Carlo Grimani. Dato che codici di sicura provenienza Barbaro e appartenuti in seguito a Grimani sono stati identificati tra i libri di Giovan Battista Recanati, è logico supporre che la trafila dei possessori sia la stessa anche per questo codice.

Contenuto: [A] Euripides, <Hippolytus> cum scholiis (ff. 1r-32r, mancano i vv. 1-63); Argumentum in Euripidis Andromacham, inc.: Νεοπτόλεμος ἐν τῇ Τροίᾳ (ff. 32v-33r); Argumentum in Euripidis Medeam, inc.: Ἰάσων εἰς Κόρινθον (ff. 33r-v); Argumentum in Sophoclis Antigonem, inc.: Ἀποθανόντα (ff. 33v-34r); Argumentum in Sophoclis Oedipum Coloneum, inc.: Ὁ ἐπὶ Κολωνῷ (ff. 34r-v); Argumentum in Sophoclis Trachinias, inc.: Ἡρακλῆς (ff. 34v-36v) | [B] Agapetus Diaconus, Capita admonitoria (ff. 37r-46r); Longibardos, Schedographia (ff. 46r-72v); Ammonius, De impropriis (f. 72v, excerpta), De adfinium vocabulorum differentia (ff. 73r-118v); Pardus Gregorius Corinthius, De syntaxi (ff. 119r-137r, mancano [Donnet 1967], §95-97, rr. 551-569, e §98-99, rr. 572-577); [Pardus Gregorius Corinthius], [Donnet 1967, 319-322: Περὶ τῶν τεσσάρων μερῶν τοῦ τελείου λόγου, 20-38], inc.: Ὁ τέλειος ἐγκωμιαστικός, expl.: εἴ τις τοιοῦτον (ff. 137r-142r); [Varia historica], inc.: Ἡ Σεμίραμις τῶν Ἀσσυρίων (f. 142r-v); [De numero quaternario], inc.: Πῶς δεῖ τὴν τετρακτὸν εἰδέναι (f. 142v); [De divisione mensium apud Romanos], inc.: Τὸν μῆνα οἱ παλαιοὶ (f. 143r); [De cyclo lunari], inc.: Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο (f. 143r); Gregorius Strongylas, Sermo antirrheticus contra Latinos (ff. 143v-155r); [Varia lexica: definitiones] (ff. 155v-156r); [Varia geographica], inc.: Ἱστοροῦσιν ὅτι μασσαγέται καὶ βέβρυκες (f. 156r); [De vigintiquatuor heresibus Latinorum], inc.: Αἱ τῶν λατίνων αἰρήσεις (f. 156r-v), [De octo elementis elocutionis], inc.: Διαπορητέον ἡμῖν διὰ τί εἰσιν ὀκτὼ μέρη τοῦ λόγου (f. 157r-v) | [C] Iohannes Tzetzes, <De poëtis> (ff. 158r-160r), Vita Hesiodi (ff. 160r-163v); Hesiodus, Opera et dies (ff. 164r-194r); [Varia grammatica], inc.: Ἰστέον ὅτι ὅταν ἐνεργητικὸς ἀόριστος (f. 194v), De diversis metris, inc.: Τρισύλλαβοι ὀκτώ (f. 194v) | [D] De syntaxi, inc.: Τῶν συντάξεων (f. 195r-v); Synesius Cyrenensis, Epistolae (ff. 196r-296r); Michael Syncellus, Syntaxis methodus (ff. 296v-343r); De anno bisexto, inc.: Τὸ τοῦ βισέξτου ὄνομα ῥωμαικόν, expl.: παραδόξω ἐνεργεία τῆς φύσεως (ff. 343v-344v, la fine dell’opuscolo è tratta da Iohannes Laurentius Lydus, De mensibus); Georgius Pisides, Hexaemeron (ff. 344v-358v); Moschio, Sententiae (f. 359r-v); [Varia naturalia], inc.: Ἡ ἀλκυὼν θαλάττιόν ἐστι (ff. 359v-360r); Decem praecepta decalogi, inc.: Ἀγαπήσεις τὸν θεόν σου (f. 360r); [De cyclo solis et lunae annorum 1325-1353], inc.: Ἔτους ,ςωλγ' ἰνδ. η' (ff. 360v-361r); [De septem synodis], inc.: Αἱ οἰκουμενικαὶ σύνοδοι (f. 361v); [Varia lexica, quorum quaedam ex Suda] (ff. 361v-362v); Aelianus Claudius, <De natura animalium>, excerpta ex libris I, IV, V, inc.: Ὁ μέροψ τὸ ὄρνεον [De nat. an., I 49, 1] (ff. 363r-364r); Michael Psellus, De propositionibus (f. 364r); Socratis Epistola ad Platonem, inc.: Ἀδικεῖται μὲν οὐδεῖς (f. 364v); [Varia astronomica], inc.: Ἰστέον ὅτι τὸ ἔαρ (f. 365r-v); [Varia lexica] (f. 366r), inc.: ἑρωδιὸς ἐστὶν ὄρνεον; [De cyclo solis et lunae annorum 1354-1369], inc.: Ἔτους ,ςωξβ' ἰνδ. ζ’ (f. 366v).
Materiale: cartaceo
Luogo: ?
N° ff./Fogli: II, 366, I’.
Formato: mm 224 × 155 (f. 272).
Struttura: composito; [A] ff. 1-4: 1(4) (mutilo), ff. 5-36: 2-5(8); numerazione: nel recto del primo foglio di ciascun fasc., nel marg. inf. int., in lettere greche, visibile nei fasc. 3-5 | [B] ff. 37-76: 1-5(8), ff. 77-85: 6(9), ff. 86-93: 7(8), ff. 94-99: 8(6), ff. 100-107: 9(8), ff. 108-114: 10(8-1), ff. 115-123: 11(9) (f. 120 aggiunto), ff. 124-147:12-14(8), ff. 148-157: 15(10); numerazione: nel recto del primo foglio e nel verso dell’ultimo di ciascun fasc., nel marg. inf. int., in lettere greche, visibile nei fasc. 1-3, 7 | [C] ff. 158-163: 1(8-2), ff. 164-187: 2-4(8), ff. 188-194: 5(8-1); numerazione assente | [D] ff. 195-202: 1(8), ff. 203-209: 2(8-1), ff. 210-264 bis: 3-9(8), ff. 266-272: 10(8-1), ff. 273-278: 11(6), ff. 279-302: 12-14(8), ff. 303-311: 15(10-1), ff. 312-351: 16-20(8), ff. 352-358: 21(8-1), ff. 359-360: 22(4-2), ff. 361-366: 23(8-2); numerazione: nel recto del primo foglio e nel verso dell’ultimo di ciascun fasc., nel marg. inf. int., in lettere greche; numerazione continua aggiuntiva (α’-μζ’), conseguente all’assemblaggio delle singole unità, nel recto del primo foglio di ciascun fasc., nel marg. sup. est., non più visibile in molti fascicoli.
Filigrane: Équerre, simile a Mošin-Traljić 3688 (1320-1325) (ff. 31-34 | 89-90 | 221-222); Lettre S, simile a Mošin-Traljić 5619 (1320) opp. 5620 (1322) (ff. 48-49 | 111-112 | 290-291); Chapeau, simile a Mošin-Traljić 2369 (1321) (ff. 142-145 | 306-309); Fruits: poire, cf. Mošin-Traljić 4210 (1313) – 4225 (1359) (ff. 314-317) (Mioni); Donnet 1967 sulle filigrane nei ff. 119-142 [Gregorio di Corinto]: Équerre, simile a Briquet 5973 (Gênes, 1306) (ff. 127-128); Chapeau, simile a Briquet 3355 (Montpellier, 1321) (f. 139?).
Legatura: marciana (quadranti in cartone con coperta in pelle, stemma di San Marco impresso al centro del piatto anteriore).
Copista: più mani coeve, non identificate, talvolta difficilmente distinguibili: m1: ff. 1r-36v, 49v-52v; m2: ff. 37r-49r, 158r-163v, 273r-278v; m3: ff. 53r-157v, 194r-195v, 295r-311v, 363r-365r; m4: ff. 164r-193v; m5: ff. 196r-272v; m6: ff. 279r-294v; m7: ff. 312r-344v; m8: 344v-358v; m9: ff. 359r-362v; m10: ff. 365r-366r (di poco recenziore: 1354?) (Mioni).
Decorazione: sporadica in tutte le unità: [A] nome dei personaggi e scolî interlineari in inchiostro rosso | [B] titoli e capolettera semplici in inchiostro rosso | [C] titoli e capolettera rubricati, banda a morivi geometrici in inchiostro rosso nei ff. 158r, 164r | [D] capolettera e titoli rubricati, banda a morivi geometrici in inchiostro rosso nel f. 296v.
Annotazioni: postille di Francesco Barbaro in greco, p. es. nei ff. 219r, 232r, 245r, 277r, 284v, 286r; postille di Ermolao Barbaro in latino, p. es. nei ff. 145v, 146v, 161r.
Possessori precedenti: Francesco Barbaro. 
Possessori successivi: Daniele Barbaro; Gian Carlo Grimani; Giovan Battista Recanati.
Autore scheda: MF